و نيز بهشت اخروى هميشگى است ( خالِدِينَ فِيها ) و بهشتيان از آن اخراج نمىشوند ( و ما هم بخارجين ) و بهشت آدم درست بر خلاف آن است . « 1 » از طرفى خداوند در آغاز داستان آدم به فرشتگان فرمود : إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً ( من قراردهندهء خليفه‌اى در زمين هستم ) و هيچ دليلى نداريم كه خداوند اين آدمى را كه در اين كره زمين آفريده به آسمانها برده باشد . اكنون اين سؤال پيش مىآيد كه بهشت آدم در كدام نقطهء زمين بوده است ؟ از نظر تورات ، رودى در بهشت آدم جريان داشته كه آن را مشروب مىساخته و به چهار نهر تقسيم مىشده است : نهر فيشون ، جيحون ، حدّقل و فرات . « 2 » حدّقل همان رود دجله ، و فرات همان رود فرات امروزى ، و در مورد فيشون و جيحون بعضى آنها را رود ارس ، نيل و سند دانسته و دكتر جان الدر ، فيشون را رود كرخه احتمال داده كه در جنوب غربى ايران جارى است و روزگارى با دجله و فرات به خليج فارس مىريخته است . « 3 » از نظر بعضى از مفسرين نيز چون بيضاوى ، بهشت آدم احتمالا سرزمين قدس بوده است . « 4 » و اين احتمال مناسب با تأويل آيه فوق به فرمان سكونت بنى اسرائيل در سرزمين قدس در همين سوره است . وَ إِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هذِهِ الْقَرْيَةَ فَكُلُوا مِنْها حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَداً . بهشت عدن كه به موجب اين داستان مسكن آدم بود بنا به عقيده بعضى از محققين در شمال بين النهرين ، در دشت فرات ميان شهرهاى عنه و هيت قرار داشت و بعضى از محققين آن را در ملتقاى فعلى دجله و فرات ميان شهرهاى اور و اوريد و نزديك به خليج فارس مىدانند . « 5 »

--> ( 1 ) . در روايتى از امام صادق ( ع ) روايت شده كه بهشت آدمى از بوستانهاى دنيا بود كه خورشيد و ماه بر آن مىتافت و اگر از بهشت اخروى بود ، هرگز از آن رانده نمىشد . ( نور الثقلين ، ج 1 ، ص 62 ) ( 2 ) . تورات ، سفر پيدايش ، 2 : 14 . ( 3 ) . دكتر جان الدر ، باستان‌شناسى كتاب مقدس ، ص 30 . ( 4 ) . بيضاوى ، انوار التنزيل ، ج 1 ، ص 49 . ( 5 ) . جيمز هاكس ، قاموس كتاب مقدس ، ص 602 .